2024 елның 24 марты - Бөтендөнья туберкулез белән көрәш көне.
Ел саен 24 мартта Бөтендөнья сәламәтлек саклау оешмасы (ВОЗ) инициативасы белән туберкулезга каршы көрәш көне уздырыла.
Әлеге чараның максаты - халыкка әлеге авыру һәм профилактика чаралары турында мәгълүмат җиткерү, сәламәт яшәү рәвешен пропагандалау.
ВОЗ мәгълүматлары буенча планета халкының өчтән бере туберкулез микобактериясе белән зарарланган. Дөньяда ел саен туберкулез белән авырый 10 млн. кеше, шуларның 1 миллионнан артыгы - балалар. Бөтен дөньяда туберкулез COVID-19 (үлем күрсәткечләре ВИЧ-инфекция һәм СПИД белән чагыштырганда югарырак) йогышлы авырулардан үлүнең икенче сәбәбе булып тора. Бүгенге көндә туберкулез Россия Федерациясе өчен социаль әһәмияткә ия булган инфекцияләрнең берсе статусын саклый.
Татарстан Республикасында 2023елда авыру күрсәткече 100 мең кешегә 22 (881 яңа очрак) тәшкил итте, бу 2022 ел дәрәҗәсеннән 9,5 %ка түбәнрәк (100 мең кешегә 24,3 яисә 971 очрак).
Татарстан Республикасында туберкулез белән авыручылар дәрәҗәсе уртача федератив күрсәткечтән 29,3 %ка түбәнрәк (Россия Федерациясе - 31,1) һәм Идел буе федераль округы буенча күрсәткечләрдән 29 %ка түбәнрәк (Идел буе федераль округы - 31).
Республиканың 13 муниципаль районы территориясендә туберкулез белән авыручылар республика күрсәткечләреннән югарырак (Азнакай, Әлмәт, Бөгелмә, Югары Ослан, Чүпрәле, Зеленодольск, Лаеш, Лениногорск, Яңа Чишмә, Балык Бистәсе, Спас, Чирмешән, Казан шәһәре). Югары Ослан районында 2,5 тапкыр, Спас һәм Яңа Чишмә районнарында 2,3 тапкыр күбрәк авыру күзәтелә.
Авыручыларның төп өлеше - хезмәткә сәләтле халык, нигездә, бу 18-49 яшьлек шәһәр халкы, алар барлык авырулар санының 53,6% ын тәшкил иткән. Социаль статус буенча - декретлаштырылган һөнәрләрнең йөзе - 7,2%, эшчеләр һәм хезмәткәрләр - 23,7%, пенсионерлар - 19,2%, балалар һәм яшүсмерләр - 3,4%.
2023 елда туберкулез белән 23 бала 14 яшькә кадәр авырый, 4 яшүсмер 15 яшьтән 18 яшькә кадәр авырый, 2022 ел белән чагыштырганда 18 яшькә кадәр балаларның авырулары 18% ка кимегән (күрсәткеч - 18 яшькә кадәр 100 мең балага 3,2, 2022 ел - 100 мең балага 3,9, 100 мең безгә).
Балаларның авыруга сабышуы начар күрсәткеч булып тора һәм өлкән халык арасында туберкулез инфекциясенең ачыкланмаган чыганаклары барлыгын күрсәтә.
Туберкулез - туберкулез микобактерияләре китереп чыгара торган һәм төрле органнарны һәм системаларны зарарлый торган хроник йогышлы авыру, ләкин еш кына сулыш органнары.
Туберкулез кешегә һава аша һава-тамчы юлы белән тарала. Боткалаганда, төчкергәндә яки тондырганда үпкә туберкулезы булган кешеләр һавага 1-6 метр радиуста тарала һәм мәйданны 2-3 квадрат метрга йоктыра ала торган микобактерия бүлеп чыгара.
Туберкулезны тудыручы тышкы тирәлектә бик тотрыклы: авыру микобактерияләрнең юеш тамчысында 10 айга кадәр саклана ала, ә караңгыда алар үзләренең тереклек сәләтен 3 яшькә кадәр саклый. Авыруның эчке киемнәре һәм әйберләрендә, китапларда, келәмнәрдә һәм көнкүреш әйберләре белән озак вакыт саклана ала. Туберкулез микобактериясенең түбән температураларына сизгер түгел: минус 10°С ка кадәр температурада, минус 23 С та 7 елга кадәр температурада тереклеккә сәләтлелек саклана. Кипяче микобактерияне берничә минуттан үтерә. Аларда Кояш яктысы иренеп тәэсир итә, инде 10-15 минут эчендә үк микобактерияне үтерә. Бактерицид лампалар, көненә 30 мин. эшли торган лампалар бинаны тулысынча чистартырга сәләтле.
Туберкулезны булдырмый калырбыз һәм дәваларбыз.
Туберкулез шуның белән мәкерле, аның беренче билгеләре шулкадәр аз, хәтта кеше аларга игътибар итми. Бераз йомшаклык, тиз ару, баш әйләнү, температура 37 градустан югары күтәрелү, тирбәнү, нәзакәтле йөткерү. Бу симптомнар күп айлар дәвамында уртача булырга мөмкин. Нәкъ менә шул медицина ярдәме сорап соңгы мөрәҗәгатькә китерә һәм нәтиҗәдә туберкулезны вакытында, соңрак ачыклау клиник стадиясендә.
Нәкъ менә шуңа күрә, туберкулезны иртә ачыклау максатыннан, өлкән халык үз вакытында флюорографик тикшерү узарга, ә балалар иммунодиагностиканы үтәргә тиеш.
Безнең илдә халыкны массакүләм флюорографик тикшерү 50 нче еллардан алып бара һәм бүген ул үзен тулысынча аклый һәм туберкулезны гына түгел, сулыш органнарының башка авыруларын - онкологик мәгарифне һәм саркоидозны да иртә ачыклау өчен гади, үтемле һәм нәтиҗәле ысул булып тора.
СанПиН 3.3686-21 «Йогышлы авыруларны профилактикалау буенча санитар-эпидемиологик таләпләр» VIII «Туберкулезны профилактикалау» бүлеге белән өлкән халыкны флюорографик тикшерүнең сроклары һәм вакыт аралыгы билгеләнгән. Әйтик, декретлаштырылган төркемнәргә һәм хәвеф-хәтәр төркеменә карамаган халык 2 елга 1 тапкыр флюорографик тикшерү уза, республиканың 40 һәм аннан да күбрәк авыру очрагы булган муниципаль берәмлекләреннән тыш.
Моннан тыш, санитария кагыйдәләре белән елына 2 тапкыр флюорография тикшерүе уза торган контингентлар билгеләнгән - бу армиягә чакырылучылар, туберкулез инфекциясе чыганаклары белән элемтәдә торучылар, туберкулез белән чирләгән затлар, ВИЧ-инфекцияле затлар, наркология һәм психиатрия учреждениеләрендә исәптә торучы затлар, билгеле бер яшәү урыны булмаган затлар.
Декретлаштырылган һөнәрләр хезмәткәрләре (балалар һәм яшүсмерләр өчен шифаханә-курорт, мәгариф, сәламәтләндерү һәм спорт учреждениеләре, балалар һәм яшүсмерләр өчен социаль хезмәт күрсәтү учреждениеләре, медицина оешмалары хезмәткәрләре, азык-төлек продуктларын эшкәртү һәм сату оешмалары хезмәткәрләре, шул исәптән сөт һәм сөт продуктлары, халыкка көнкүреш хезмәте күрсәтү оешмалары хезмәткәрләре, су үткәрү корылмалары хезмәткәрләре), шулай ук сулыш органнарының хроник неспецифик авырулары, ашказаны-эчәк тракты, сидек-эчәк системасы белән авыручылар; шикәр авыручылар; онкогематологик авырулар белән авырулар ел саен флюграфик буенча тикшерү уза.
Балалар халкын профилактик тикшерү өчен кулланыла торган төп ысул - иммунодиагностика (Манту яки диаскинтест пробасы). Балаларга 8 яшькә кадәр - Манту пробасы, 8 яшьтән 18 яшькә кадәр - диаскинтест.
Бары тик табиб кына иммунодиагностика нәтиҗәләре буенча инфекция дәрәҗәсен билгели һәм алга таба тикшерү һәм күзәтү билгеләргә мөмкин. Мант яки диаскинтестның уңай реакциясе - әти-әниләр өчен сакланып калу һәм үз балаңның сәламәтлегенә тагын да текәлебрәк карау сәбәбе. Монда озакка сузарга һәм уйларга ярамый.
ВОЗ мәгълүматлары буенча, 2000 елдан башлап бөтен дөньяда 75 миллион тормыш туберкулезны диагностикалау һәм дәвалауның нәтиҗәле методлары ярдәмендә коткарылган!