Агымдагы елның 10 аенда яшүсмерләр җинаятьчелегенең артуы күзәтелә
Районда узган ел белән чагыштырганда быелның 10 аенда яшүсмерләр арасында җинаятьчелек артуы күзәтелә. Килеп туган хәлгә бәйле рәвештә без Эчке эшләр министрлыгының балигъ булмаганнар эшләре бүлекчәсе өлкән инспекторы Елена ПЕТРЯВА белән әңгәмә корабыз.
- Елена Анатольевна, узган ел белән чагыштырганда, яшүсмерләр арасында җинаятьчелек сизелерлек арттымы?
- Әйе, арту бар. Узган елның шул ук чорында 6 җинаять ачыкланган, быел - 12. Кызганычка каршы, без эшләп бетермибез, профилактик чаралар җитәрлек түгел. Аларны көчәйтергә һәм ведомствоара проблемага якын килергә кирәк. Нинди дә булса мәгълүмат алганда, гамәлне булдырмау, ә аны факт буенча теркәмәү өчен, полиция органнарына үз вакытында мөрәҗәгать итәргә. Ягъни, барыбызга да алга таба эшләргә кирәк.
- Күбрәк нинди җинаятьләр яшүсмерләр тарафыннан кылына?
- Ешрак бу кеше милкен урлау, ялгызы яки төркем белән кылынган караклык, кыйнау. Быел кыз 111 маддәсенең 2 өлеше буенча уза - башка кешенең сәламәтлегенә аңлы рәвештә зыян китерү. Кайбер балалар 2-3 эпизод башкардылар.
- Балигъ булмаган хокук бозучыларга карата нинди карарлар чыгарылган?
Берсенә карата җинаять эше кузгатылды. Өчесе хокук бозучыларны вакытлыча тоту үзәгенә 30 көнгә кадәр, берсе 48 сәгатькә кадәр җибәрелде. Өч балигъ булмаган балага карата җинаять эше кузгатудан баш тарту турында, җинаять җаваплылыгы башлана торган яшькә җитмәү сәбәпле, карар чыгарылган.
Ә ул ничә яшьтән килә?
- РФ законы нигезендә, теләсә нинди җинаятьчел эш өчен җинаять җаваплылыгы 16 яшьтән башлана, ә авыр җинаятьләр өчен - 14 яшьтән. Кече затлар (14 яшькә кадәр) җинаять җаваплылыгына тартылмый. Мондый яшьтә кеше үз эшләренең нәтиҗәләрен аңламый дип санала.
Мөгаен, җинаятьләрне "авыр" яшүсмерләр башкара торгандыр - сезнең хисапта торучылар?
- Һәрвакыт түгел. Мисал өчен, хәзерге теркәлгән җинаятьләрнең 10 катнашучысының берсе дә ПДНда исәптә тормаган. Аларның икесе балигъ булган яшькә җиткән, өчесе - башка регионнарда яшәүчеләр.
- Ә балигъ булмаган ничә бала исәптә тора?
- 1 ноябрьгә юл хәрәкәте иминлеге учреждениеләрендә 14 һәм 32 имин булмаган ата-ана исәптә тора. Чагыштыру өчен: узган елның шушы чорына учетта 18 яшүсмер һәм 31 ата-ана булган.
Балигъ булмаганнарны җинаять юлына нәрсә этәрә?
Сәбәпләре күп. Барыннан да элек, бу хокукка каршы гамәлләр кылган өчен җәзасызлык хисе. Балигъ булмаган хокук бозучылар, кагыйдә буларак, әле социаль яктан җитешмәгән булалар, аларның әхлакый кыйммәтләре формалашмаган.
Әлбәттә, яшүсмерләрнең җинаять юлына басуында өлкәннәрнең гаебе дә бар. Педагогик кимчелекләр, ата-аналарның түбән җаваплылыгы кыйммәткә төшә. Һәм балигъ булмаган хокук бозучы һичшиксез имин булмаган яки тулы булмаган гаиләдән була алмый. Гаиләдә бар да яхшы булса да, җитешлелек бар, әмма балаларның әти-әниләре белән үзара аңлашуы юк, яшүсмер урамда үзенә авторитетлар эзли башлый.
Кызганычка каршы, хәзерге вакытта еш кына интернетта, массакүләм мәгълүмат чараларында деструктив тәртипне пропагандалаган фильмнар, җырлар барлыкка килә. Яшүсмерләр моны шундук үрнәк итеп кабул итәләр. Ә киресенчә, яшүсмерләрдә мондый кайтаваз прогрессив яшьләр берләшмәләре - "Движение Первых", "Форпост", "Юнармия", балалар дөрес идеология сайласын өчен, булуын теләр идем. Алар турында мәктәпләрдә, сыйныф сәгатьләрендә сөйләшергә һәм сөйләшергә кирәк. Ә ата-аналар теге яки бу фильмны бала каршында карарга кирәкме, дип уйларга тиеш, һәр киноның чикләүләре бар бит. Чөнки шуңа кадәр барып җитте ки, цензурасыз сүгенү башлангыч мәктәп укучылары арасында да аралашу нормасы булды. Бары тик бу мөһим нәрсәләр турында укытучылар гына түгел, әти-әниләр өйдә дә сөйләшү кирәк.
- Хәзер балигъ булмаганнарның үзләренә карата кылынган җинаятьләр турында. Мондый кешеләр быел теркәлгәннәрме?
- Агымдагы елның 10 аенда яшүсмерләргә карата өч җинаять кылынды. 134 маддәсе (җенси мөнәсәбәтләр һәм сексуаль характердагы башка гамәлләр 16 яшькә җитмәгән зат белән), һәм 135 маддәсе (затка карата 18 яшькә җиткән зат тарафыннан кылынган явыз гамәлләр) буенча җинаять эшләре кузгатылган.
- Яшүсмерләр җинаятьчелеген, шулай ук балигъ булмаганнарга карата кылына торган җинаятьләрне профилактикалау максатында нинди чаралар күрелә?
- 10 айда безнең бүлекчә балигъ булмаганнар эшләре һәм аларның хокукларын яклау комиссиясе белгечләре белән берлектә 10 уртак рейд үткәрде. Алар барышында 26 административ хокук бозу ачыкланган.
Балигъ булмаганнарның җенси кагылсызлыгына каршы җинаятьләрне профилактикалау максатында, ПДН инспекторлары тарафыннан даими нигездә профилактик исәптә торучы затлар белән профилактик әңгәмәләр уздырыла. Мәктәпләрдә психологик хезмәт белән тыгыз элемтәдә балалар белән әңгәмәләр үткәрелә, социаль челтәрләрне имин файдалану турында аңлату эшләре алып барыла.
Ахырда тагын бер тапкыр "комендант сәгате" турында искә төшерик, өстәвенә, озакламый озак бәйрәм каникуллары...
- Әйе, статистика күрсәткәнчә, җинаятьләрнең күбесе төнлә кылына. Балаларыбызны саклау өчен, закон белән "комендант сәгате" билгеләнгән. Уку елы вакытында яшүсмерләрнең урамда һәм җәмәгать урыннарында төнлә 22 сәгатьтән (җәен 23.00 дән) иртәнге 6 сәгатькә кадәр әти-әниләре яки аларны алмаштыручы затлар озатылмыйча йөрү рөхсәт ителми.
Хөрмәтле әти-әниләр, балаларны саклагыз, контрольсез калдырмагыз, аларның эшләрен белеп торыгыз, аларга кагылганнарның барысы белән дә кызыксыныгыз, ул сезгә ышансын өчен, үз балагызга дус булыгыз. Шул очракта гына бәла-казалардан котылырга мөмкин.